Αρχική Κλείσιμο

Βιβλιολογικό Εργαστήρι "Φίλιππος Ηλιού"

Βιβλιολογικό Εργαστήρι

Υπεύθυνη: Πόπη Πολέμη
Επιστημονικοί συνεργάτες: Αναστασία Μυλωνοπούλου - Ειρήνη Ριζάκη
Με τη συνδρομή της Σάντρας Βρέττα

 

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ: Ελληνική βιβλιογραφία του 19ου αιώνα


ΒΡΑΒΕΙΟ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ 2013

Από τον Οκτώβριο του 2017, το Βιβλιολογικό Εργαστήρι «Φίλιππος Ηλιού» εντάχθηκε στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, όπου και περιήλθε κατόπιν δωρεάς του Μουσείου Μπενάκη (σύμφωνα με τον ν. 4452/2017).

Εργαστήρι έρευνας  για την κοινωνική ιστορία του βιβλίου και κατ’ επέκταση για την κοινωνική ιστορία της παιδείας είχε ιδεαστεί ο Φίλιππος Ηλιού το «Βιβλιολογικό Εργαστήρι», το οποίο έστησε για να πλαισιώσει τα πολυπληθή βιβλιολογικά του σχέδια το 1986. Φιλοξενήθηκε επί σειρά ετών στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ) ως άτυπος φορέας,  όπου οι προσπάθειες επικεντρώθηκαν ιδίως στην συγκρότηση της ελληνικής βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα και της ηλεκτρονικής βάσης των συνδρομητών των ελληνικών βιβλίων από το 1749 μέχρι το 1922, καθώς  και στην έκδοση έργων υποδομής.

Η μετονομασία του Βιβλιολογικού Εργαστηριού σε «Βιβλιολογικό Εργαστήρι Φίλιππος Ηλιού» υπήρξε η αυτονόητη απάντηση στην πρόκληση του θανάτου του ιδρυτή του (5 Μαρτίου 2004). Τα ημιτελή σχέδια βρήκαν έκτοτε ομόθυμη υποστήριξη από το Μουσείο Μπενάκη, το οποίο τα ενέταξε στα προγράμματά του από τον Μάρτιο του 2006. Τον Μάιο του 2007 το σύνολο του υλικού που είχε συγκεντρωθεί μετεγκαταστάθηκε σε χώρο του Μουσείου, όπου ήρθε να προστεθεί και σημαντικό τμήμα της βιβλιοθήκης του Φίλιππου Ηλιού, το οποίο συναρτάται με το υλικό αυτό (περίπου 7.500 τίτλοι), δωρεά της οικογένειάς του. Συγκροτείται έτσι σταδιακά ένα κύτταρο έρευνας και παιδείας, με επίκεντρο τον ελληνικό 19ο αιώνα, και είναι ως εκ τούτου ορατά για το εγγύς μέλλον:

 

Ελληνική βιβλιογραφία του 19ου αιώνα

Υπεύθυνοι: Φίλιππος Ηλιού - Πόπη Πολέμη
Επιστημονικοί συνεργάτες: Αναστασία Μυλωνοπούλου - Ειρήνη Ριζάκη
Με τη συνδρομή της Σάντρας Βρέττα


Έργο συλλογικό, όπως κάθε βιβλιογραφία μεγάλης πνοής, η ελληνική αναδρομική εθνική βιβλιογραφία του 19ου αιώνα στηρίζεται στη μακρά προεργασία επιφανών ερευνητών και αφανών βιβλιογράφων. Θεμέλιος λίθος της στάθηκε η τρίτομη Ελληνική Βιβλιογραφία 1800-1863 των Δημητρίου Γκίνη και Βαλερίου  Μέξα (Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών, 1939-1957), σε συνδυασμό με τις αλλεπάλληλες σειρές προσθηκών για την ίδια περίοδο, τις οποίες εγκαινίασε ο Κ. Θ. Δημαράς από τις σελίδες του Ερανιστή (περιοδικής έκδοσης του Ομίλου Μελέτης του Ελληνικού Διαφωτισμού), ενώ στη συνέχεια τη σκυτάλη πήραν κατά κύριο λόγο τα Τετράδια Εργασίας του Κέντρου Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.

Η Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα, έτσι όπως την σχεδίασε εκ νέου ο Φίλιππος Ηλιού και άρχισε να την πραγματώνει στους κόλπους του Βιβλιολογικού Εργαστηριού, εδράζεται σε όλη αυτή την πλούσια συγκομιδή, αλλά και σαφέστατα διευρύνει τα όρια και τις δυνατότητες. Απτό παράδειγμα, ο μνημειώδης πρώτος τόμος της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα. Βιβλία - Φυλλάδια 1801-1818 του Φίλιππου Ηλιού (Αθήνα, Βιβλιολογικό Εργαστήρι - ΕΛΙΑ, 1997): με τις  εκτενείς εσωτερικές περιγραφές όλων των εντύπων της περιόδου, την αποδελτίωση αγγελιών και βιβλιοκρισιών του σύγχρονου τύπου και την ενσωμάτωση κάθε σχετικής πληροφορίας,  προσφέρει στον χρήστη της το συνολικό πλαίσιο για τη μελέτη της παραγωγής και της πρόσληψης του βιβλίου, συνιστώντας έτσι ένα πολυδύναμο εργαλείο για την κοινωνική ιστορία της ελληνικής παιδείας.

Η προσπάθεια αυτή, μέσα σε αντίξοες συνθήκες, απέφερε, επίσης, και την πρώτη συνολική καταγραφή των ελληνικών εντύπων των μεταοθωνικών χρόνων, η οποία συνιστά πλέον μια στέρεη βάση για να επεκταθεί το εγχείρημα σε ολόκληρο τον 19ο αιώνα. Καρπός της μακράς κοινής διαδρομής του Φίλιππου Ηλιού και της Πόπης Πολέμη, η τετράτομη Ελληνική Βιβλιογραφία 1864-1900 (Αθήνα, Βιβλιολογικό Εργαστήρι «Φίλιππος Ηλιού» - ΕΛΙΑ, 2006), με τη συνοπτική αναγραφή 32.156 εντύπων και αναλυτικά ευρετήρια, ήρθε να ικανοποιήσει παλαιότατο αίτημα της ιστορικής και φιλολογικής έρευνας, καθώς η περίοδος αυτή ουδέποτε είχε βιβλιογραφηθεί συνολικά.

Ο παρών ηλεκτρονικός κατάλογος της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα αποτελεί την πρώτη συνολική «κατάθεση  δελτίων» σε ηλεκτρονική μορφή ενός έργου εν τω γίγνεσθαι: την πρώτη κωδικοποίηση και συνοπτική παρουσίαση των δελτίων που έχουν συγκεντρωθεί στο Βιβλιολογικό Εργαστήρι «Φίλιππος Ηλιού» και αφορούν τα βιβλιογραφημένα ελληνικά βιβλία, φυλλάδια, μονόφυλλα-δίφυλλα και χάρτες. Αφορούν, με άλλα λόγια, όλα τα βιβλιογραφημένα αυτοτελή έντυπα, σε ελληνική γλώσσα,  που απευθύνονται σε ελληνόγλωσσο αναγνωστικό κοινό.

Για τον τρόπο συγκρότησης τόσο του corpus όσο και των εγγραφών, ο χρήστης του ηλεκτρονικού καταλόγου παραπέμπεται στην εισαγωγή της Ελληνικής Βιβλιογραφίας 1864-1900, καθώς και εδώ πρυτάνευσαν οι ίδιες αρχές.

Ο ηλεκτρονικός κατάλογος, ο οποίος επιτρέπει πολλαπλές αναζητήσεις, έχει συγκροτηθεί:

  • για την περίοδο 1801-1844 με βάση τους τρεις πρώτους τόμους της Ελληνικής Βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα
  • για την περίοδο 1845-1863 με βάση την Ελληνική Βιβλιογραφία 1800-1863 των Δημητρίου Γκίνη και Βαλερίου Μέξα, καθώς και τις συστηματικές σειρές προσθηκών που ακολούθησαν
  • για την περίοδο 1864-1900 με βάση την Ελληνική Βιβλιογραφία 1864-1900 των Φίλιππου Ηλιού και Πόπης Πολέμη.
  • ενσωματώθηκαν επίσης εδώ οι εγγραφές που αφορούν τους 15ο-18ο αιώνες, οι οποίες έχουν συγκροτηθεί με βάση την Ελληνική Βιβλιογραφία (1466 ci. - 1800), Αλφαβητική και χρονολογική ανακατάταξις του Θωμά Παπαδόπουλου (: Παπαδόπουλος Α). Οι εγγραφές των προηγούμενων αιώνων κρίθηκαν αναγκαίες για την πληρέστερη τεκμηρίωση και τη διευκόλυνση του ερευνητικού έργου του Βιβλιολογικού Εργαστηριού «Φίλιππος Ηλιού» και παραδίδονται ως ένα ακόμη έργο εν προόδω: σχεδιάζεται η συμπλήρωσή τους, κατά το πρότυπο του 19ου αιώνα, μία ακόμη συμβολή στην αρτίωση της ελληνικής εθνικής αναδρομικής βιβλιογραφίας.


Οι εγγραφές συνοδεύονται από την ένδειξη των βιβλιογραφικών πηγών καθώς και του συνόλου των ελληνικών και ξένων βιβλιοθηκών στις οποίες έχουν εντοπιστεί αντίτυπα του κάθε εντύπου. Επισημαίνεται, επίσης, η ηλεκτρονική διεύθυνση ψηφιοποιημένων αντιτύπων που είναι διαθέσιμα στο διαδίκτυο. Η εγκυρότητα των διευθύνσεων αυτών έχει διαπιστωθεί από το Βιβλιολογικό Εργαστήρι «Φίλιππος Ηλιού» κατά την ημερομηνία ένταξης της εγγραφής στο σύστημα. Οποιαδήποτε αλλαγή αποτελεί ευθύνη του φορέα που συντηρεί το ψηφιακό αρχείο.

Έργο υποδομής, βασικό εργαλείο τεκμηρίωσης για την ιστορική και φιλολογική έρευνα, ο ηλεκτρονικός κατάλογος της ελληνικής βιβλιογραφίας του 19ου αιώνα έχει σχεδιαστεί για να ανταποκρίνεται στις διαρκώς αυξανόμενες και ολοένα πιο σύνθετες ανάγκες. Δυναμική η ηλεκτρονική μορφή, χωρίς να υποκαθιστά το έντυπο –που προσφέρεται καλύτερα για την συνολική εποπτεία, τον στοχασμό και την κατανόηση, την ιστορική κατανόηση των φαινόμενων–, επιδέχεται ωστόσο συνεχείς διορθώσεις, προσθήκες και επεκτάσεις. Η διαρκής ενημέρωση του καταλόγου αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους του Βιβλιολογικού Εργαστηριού «Φίλιππος Ηλιού».
Κάθε υπόδειξη προς την κατεύθυνση αυτή θα είναι άκρως πολύτιμη και κάθε πρόταση συνεργασίας ευπρόσδεκτη.

Το Βιβλιολογικό Εργαστήρι «Φίλιππος Ηλιού» διατηρεί όλα τα νόμιμα δικαιώματα για την αναδημοσίευση ή κάθε είδους αναπαραγωγή του υλικού που διατίθεται μέσω αυτού του διαδικτυακού τόπου.


ΑΡΩΓΟΙ
Ακαδημία Αθηνών, Εταιρεία Μελέτης Νεοελληνικής Βιβλιογραφίας,Ιστορίας και Λογοτεχνίας
Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση, Κοινωφελές Ίδρυμα Κοινωνικού και Πολιτιστικού Έργου,
Δάφνη Ηλιάδη, Μαίρη Ηλιού-Ciompi, Τάκης Καλδής, Γιώργος Ρουσόπουλος, Μάνος Χαριτάτος


 

ΩΡΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ
Δευτέρα και Τετάρτη: 10:00 - 14:00 (κατόπιν τηλεφωνικής συνεννόησης)

Παραμένει κλειστά τις ακόλουθες αργίες:
25 Μαρτίου, 1 Μαΐου, 15 Αυγούστου, 28 Οκτωβρίου, 25-26 Δεκεμβρίου, 1 Ιανουαρίου, Καθαρή Δευτέρα, Κυριακή και Δευτέρα του Πάσχα, Αγίου Πνεύματος.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος

Πανεπιστημίου 32

10679, Αθήνα
τηλ: 210 338 2579, 210 338 2548
e-mail: [email protected]